Micron Document
____ _ _ _ _
| _ \ ___ | |_ (_) _ __ ___ __| | (_) __ _
| |_) | / _ \ | __| | | | '_ \ / _ \ / _| | | | / _ |
| _ < | __/ | |_ | | | |_) | | __/ | (_| | | | | (_| |
|_| \_\ \___| \__| |_| | .__/ \___| \__,_| |_| \__,_|
|_|


The NomadNet German Wikipedia | Archives | Info
- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b- `b

πŸ” Search

Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―Β―

Ext (Mathematik)
──────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
top
Ext ist ein Bifunktor, der in der homologischen Algebra eine zentrale Rolle spielt.

Contents

β€’ Definition

──────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────

Definition

Sei A {\displaystyle {\mathcal {A}}} eine abelsche Kategorie, zum Beispiel die Kategorie der Moduln eines Ringes, die nach dem Einbettungssatz von Mitchell das Standardbeispiel ist. Zu zwei Objekten X {\displaystyle X} und Z {\displaystyle Z} aus A {\displaystyle {\mathcal {A}}} sei E {\displaystyle {\mathcal {E}}} die Klasse der kurzen exakten Sequenzen der Form

0 β†’ β†’ X β†’ β†’ Y β†’ β†’ Z β†’ β†’ 0. {\displaystyle 0\rightarrow X\rightarrow Y\rightarrow Z\rightarrow 0.}

Auf E {\displaystyle {\mathcal {E}}} wird nun eine Γ„quivalenzrelation definiert. Zwei exakte Sequenzen 0 β†’ β†’ X β†’ β†’ Y β†’ β†’ Z β†’ β†’ 0 {\displaystyle 0\rightarrow X\rightarrow Y\rightarrow Z\rightarrow 0} und 0 β†’ β†’ X β†’ β†’ Y β€² β†’ β†’ Z β†’ β†’ 0 {\displaystyle 0\rightarrow X\rightarrow Y'\rightarrow Z\rightarrow 0} sind Γ€quivalent, wenn es einen Morphismus g : : Y β†’ β†’ Y β€² {\displaystyle g\colon Y\to Y'} gibt, so dass das Diagramm

0 β†’ β†’ X β†’ β†’ Y β†’ β†’ Z β†’ β†’ 0 ↓ ↓ id ↓ ↓ g ↓ ↓ id 0 β†’ β†’ X β†’ β†’ Y β€² β†’ β†’ Z β†’ β†’ 0 {\displaystyle {\begin{matrix}0&\to &X&\to &Y&\to &Z&\to &0\\&&\downarrow \operatorname {id} &&\downarrow g&&\downarrow \operatorname {id} \\0&\to &X&\to &Y'&\to &Z&\to &0\end{matrix}}}

kommutiert. Dabei ist id {\displaystyle \operatorname {id} } der identische Morphismus.

Aus dem FΓΌnferlemma folgt sofort, dass wenn es solch einen Morphismus g {\displaystyle g} gibt, dieser ein Isomorphismus sein muss. Die Klasse E {\displaystyle {\mathcal {E}}} modulo dieser Γ„quivalenzrelation ist eine Menge und wird mit E x t ( Z , X ) {\displaystyle \mathrm {Ext} (Z,X)} bezeichnet. Auf dieser Menge lΓ€sst sich eine Gruppenstruktur definieren.cite-ref-1[1]cite-ref-2[2]

FunktorialitΓ€t

Morphismen in der abelschen Kategorie induzieren auf folgende Weise Morphismen zwischen den Ext-Gruppen, so dass E x t {\displaystyle \mathrm {Ext} } zu einem zweistelligen Funktor wird.

Zu g : : X β†’ β†’ X β€² {\displaystyle g\colon X\to X'} und der Sequenz 0 β†’ β†’ X β†’ β†’ Y β†’ β†’ Z β†’ β†’ 0 {\displaystyle 0\rightarrow X\rightarrow Y\rightarrow Z\rightarrow 0} kann man den Push-out bilden:

0 β†’ β†’ X β†’ β†’ Y β†’ β†’ Z β†’ β†’ 0 ↓ ↓ g ↓ ↓ 0 β†’ β†’ X β€² β†’ β†’ Y β€² {\displaystyle {\begin{matrix}0&\to &X&\to &Y&\to &Z&\to &0\\&&\downarrow g&&\downarrow &&\\0&\to &X'&\to &Y'\end{matrix}}}

Wegen der universellen Eigenschaft des Push-outs gibt es einen induzierten Epimorphismus von Y' nach Z, so dass das folgende Diagramm kommutiert:

0 β†’ β†’ X β†’ β†’ Y β†’ β†’ Z β†’ β†’ 0 ↓ ↓ g ↓ ↓ ↓ ↓ id 0 β†’ β†’ X β€² β†’ β†’ Y β€² β†’ β†’ Z β†’ β†’ 0 {\displaystyle {\begin{matrix}0&\to &X&\to &Y&\to &Z&\to &0\\&&\downarrow g&&\downarrow &&\downarrow \operatorname {id} \\0&\to &X'&\to &Y'&\to &Z&\to &0\end{matrix}}}

Dabei ist die untere Zeile ebenfalls exakt und ihre Γ„quivalenzklasse somit ein Element in E x t ( Z , X β€² ) {\displaystyle \mathrm {Ext} (Z,X')} .

Bildet man die Γ„quivalenzklasse von 0 β†’ β†’ X β†’ β†’ Y β†’ β†’ Z β†’ β†’ 0 {\displaystyle 0\rightarrow X\rightarrow Y\rightarrow Z\rightarrow 0} auf die Γ„quivalenzklasse von 0 β†’ β†’ X β€² β†’ β†’ Y β€² β†’ β†’ Z β†’ β†’ 0 {\displaystyle 0\rightarrow X'\rightarrow Y'\rightarrow Z\rightarrow 0} ab, so erhΓ€lt man einen wohldefinierten Gruppenhomomorphismus E x t ( Z , X ) β†’ β†’ E x t ( Z , X β€² ) {\displaystyle \mathrm {Ext} (Z,X)\rightarrow \mathrm {Ext} (Z,X')} .

Dual funktioniert das auch mit Morphismen von Z' nach Z. Zu g : : Z β€² β†’ β†’ Z {\displaystyle g\colon Z'\to Z} und der Sequenz 0 β†’ β†’ X β†’ β†’ Y β†’ β†’ Z β†’ β†’ 0 {\displaystyle 0\rightarrow X\rightarrow Y\rightarrow Z\rightarrow 0} kann man folgenden Pull-back bilden:

Y β€² β†’ β†’ Z β€² β†’ β†’ 0 ↓ ↓ ↓ ↓ g 0 β†’ β†’ X β†’ β†’ Y β†’ β†’ Z β†’ β†’ 0 . {\displaystyle {\begin{matrix}&&&&Y'&\to &Z'&\to &0\\&&&&\downarrow &&\downarrow g\\0&\to &X&\to &Y&\to &Z&\to &0\end{matrix}}.}

Wegen der universellen Eigenschaft des Pull-backs gibt es einen induzierten Monomorphismus von X nach Y', so dass das folgende Diagramm kommutiert:

0 β†’ β†’ X β†’ β†’ Y β€² β†’ β†’ Z β€² β†’ β†’ 0 ↓ ↓ id ↓ ↓ ↓ ↓ g 0 β†’ β†’ X β†’ β†’ Y β†’ β†’ Z β†’ β†’ 0 {\displaystyle {\begin{matrix}0&\to &X&\to &Y'&\to &Z'&\to &0\\&&\downarrow \operatorname {id} &&\downarrow &&\downarrow g\\0&\to &X&\to &Y&\to &Z&\to &0\end{matrix}}}

Dabei ist die obere Zeile ebenfalls exakt und definiert somit ein Element in E x t ( Z β€² , X ) {\displaystyle \mathrm {Ext} (Z',X)} .

Bildet man die Γ„quivalenzklasse von 0 β†’ β†’ X β†’ β†’ Y β†’ β†’ Z β†’ β†’ 0 {\displaystyle 0\rightarrow X\rightarrow Y\rightarrow Z\rightarrow 0} auf die Γ„quivalenzklasse von 0 β†’ β†’ X β†’ β†’ Y β€² β†’ β†’ Z β€² β†’ β†’ 0 {\displaystyle 0\rightarrow X\rightarrow Y'\rightarrow Z'\rightarrow 0} ab, so erhΓ€lt man wieder einen wohldefinierten Gruppenhomomorphismus E x t ( Z , X ) β†’ β†’ E x t ( Z β€² , X ) {\displaystyle \mathrm {Ext} (Z,X)\rightarrow \mathrm {Ext} (Z',X)} .

Ext als Ableitung des Hom-Funktors

Eine andere MΓΆglichkeit der Definition verwendet die abgeleiteten Funktoren von Hom. Die oben definierte Konstruktion kann mit der ersten Rechtsableitung des Hom-Funktors identifiziert werden.

Genauer betrachtet man eine abelsche Kategorie mit ausreichend vielen projektiven Objekten (d. h. jedes Objekt ist Quotient eines projektiven Objektes) den kontravarianten Funktor H o m ( βˆ’ βˆ’ , X ) {\displaystyle \mathrm {Hom} (-,X)} und definiert

E x t n ( Z , X ) := R n H o m ( βˆ’ βˆ’ , X ) ( Z ) {\displaystyle \mathrm {Ext} ^{n}(Z,X):=R_{n}\mathrm {Hom} (-,X)(Z)} ,

das heißt man bildet die n {\displaystyle n} -te Rechtsableitung von H o m ( βˆ’ βˆ’ , X ) {\displaystyle \mathrm {Hom} (-,X)} und wendet den so entstandenen Funktor auf Z {\displaystyle Z} an.

Etwas konkreter bedeutet das folgendes: Es sei n β‰₯ β‰₯ 1 {\displaystyle n\geq 1} und

… … β†’ β†’ P n β†’ β†’ P n βˆ’ βˆ’ 1 β†’ β†’ … … β†’ β†’ Z β†’ β†’ 0 Ξ» Ξ» n ↓ ↓ β†— β†— ΞΊ ΞΊ n K n {\displaystyle {\begin{array}{ccccc}\ldots \rightarrow &P_{n}&\rightarrow &P_{n-1}&\rightarrow \ldots \rightarrow Z\rightarrow 0\\&\lambda _{n}\downarrow &\nearrow \kappa _{n}\\&K_{n}\end{array}}}

eine projektive AuflΓΆsung von Z {\displaystyle Z} mit einem Epimorphismus Ξ» Ξ» n : P n β†’ β†’ K n {\displaystyle \lambda _{n}:P_{n}\rightarrow K_{n}} und einem Monomorphismus ΞΊ ΞΊ n : K n β†’ β†’ P n βˆ’ βˆ’ 1 {\displaystyle \kappa _{n}:K_{n}\rightarrow P_{n-1}} , so dass ( P n β†’ β†’ P n βˆ’ βˆ’ 1 ) = ΞΊ ΞΊ n ∘ ∘ Ξ» Ξ» n {\displaystyle (P_{n}\rightarrow P_{n-1})=\kappa _{n}\circ \lambda _{n}} . Weiter sei ΞΊ ΞΊ n βˆ— βˆ— = H o m ( ΞΊ ΞΊ n , X ) {\displaystyle \kappa _{n}^{*}=\mathrm {Hom} (\kappa _{n},X)} der induzierte Homomorphismus

ΞΊ ΞΊ n βˆ— βˆ— : H o m ( P n βˆ’ βˆ’ 1 , X ) β†’ β†’ H o m ( K n , X ) , f ↦ ↦ f ∘ ∘ ΞΊ ΞΊ n {\displaystyle \kappa _{n}^{*}:\mathrm {Hom} (P_{n-1},X)\rightarrow \mathrm {Hom} (K_{n},X),\,f\mapsto f\circ \kappa _{n}} .

Dann ist

E x t n ( Z , X ) β‰… β‰… c o k e r ( ΞΊ ΞΊ n βˆ— βˆ— ) = H o m ( K n , X ) / ΞΊ ΞΊ n βˆ— βˆ— ( H o m ( P n βˆ’ βˆ’ 1 , X ) ) {\displaystyle \mathrm {Ext} ^{n}(Z,X)\cong \mathrm {coker} (\kappa _{n}^{*})=\mathrm {Hom} (K_{n},X)/\kappa _{n}^{*}(\mathrm {Hom} (P_{n-1},X))} .

Die Elemente aus E x t n ( Z , X ) {\displaystyle \mathrm {Ext} ^{n}(Z,X)} sind also gewisse Γ„quivalenzklassen von Elementen aus H o m ( K n , X ) {\displaystyle \mathrm {Hom} (K_{n},X)} .cite-ref-3[3]

Schließlich sei darauf hingewiesen, dass man die Rollen von X {\displaystyle X} und Z {\displaystyle Z} auch vertauschen kann, man erhÀlt

E x t n ( Z , X ) β‰… β‰… R n H o m ( Z , βˆ’ βˆ’ ) ( X ) {\displaystyle \mathrm {Ext} ^{n}(Z,X)\cong R_{n}\mathrm {Hom} (Z,-)(X)} .

Zusammenhang zwischen Ext und Ext 1

In diesem Abschnitt soll erlΓ€utert werden, wie die oben definierten Konstrukte E x t {\displaystyle \mathrm {Ext} } und E x t 1 {\displaystyle \mathrm {Ext} ^{1}} zusammenhΓ€ngen. Wir konstruieren eine Abbildung E x t ( Z , X ) β†’ β†’ E x t 1 ( Z , X ) {\displaystyle \mathrm {Ext} (Z,X)\rightarrow \mathrm {Ext} ^{1}(Z,X)} .

Sei 0 β†’ β†’ X β†’ β†’ Y β†’ β†’ Z β†’ β†’ 0 {\displaystyle 0\rightarrow X\rightarrow Y\rightarrow Z\rightarrow 0} eine kurze exakte Sequenz, die ein Element aus E x t ( Z , X ) {\displaystyle \mathrm {Ext} (Z,X)} definiert. Weiter sei 0 β†’ β†’ K β†’ β†’ P β†’ β†’ Z β†’ β†’ 0 {\displaystyle 0\rightarrow K\rightarrow P\rightarrow Z\rightarrow 0} eine kurze exakte Sequenz mit projektivem P {\displaystyle P} . Mittels der ProjektivitΓ€t von P {\displaystyle P} kann man ein kommutatives Diagramm

0 β†’ β†’ K β†’ β†’ P β†’ β†’ Z β†’ β†’ 0 ↓ ↓ ψ ψ ↓ ↓ Ο† Ο† β€– β€– 0 β†’ β†’ X β†’ β†’ Y β†’ β†’ Z β†’ β†’ 0 {\displaystyle {\begin{array}{ccccccc}0\rightarrow &K&\rightarrow &P&\rightarrow &Z&\rightarrow 0\\&\downarrow \psi &&\downarrow \varphi &&\Vert \\0\rightarrow &X&\rightarrow &Y&\rightarrow &Z&\rightarrow 0\end{array}}}

konstruieren. Dann ist ψ ψ ∈ ∈ H o m ( K , X ) {\displaystyle \psi \in \mathrm {Hom} (K,X)} ein Homomorphismus, dessen Γ„quivalenzklasse nach obiger Darstellung von E x t n ( Z , X ) {\displaystyle \mathrm {Ext} ^{n}(Z,X)} ein Element aus E x t 1 ( Z , X ) {\displaystyle \mathrm {Ext} ^{1}(Z,X)} definiert.

Bildet man die Γ„quivalenzklasse von 0 β†’ β†’ X β†’ β†’ Y β†’ β†’ Z β†’ β†’ 0 {\displaystyle 0\rightarrow X\rightarrow Y\rightarrow Z\rightarrow 0} in E x t ( Z , X ) {\displaystyle \mathrm {Ext} (Z,X)} auf die Γ„quivalenzklasse von ψ ψ {\displaystyle \psi } in E x t 1 ( Z , X ) {\displaystyle \mathrm {Ext} ^{1}(Z,X)} ab, so erhΓ€lt man eine wohldefinierte Abbildung E x t ( Z , X ) β†’ β†’ E x t 1 ( Z , X ) {\displaystyle \mathrm {Ext} (Z,X)\rightarrow \mathrm {Ext} ^{1}(Z,X)} , von der man zeigen kann, dass es sich um einen Gruppenisomorphismus handelt.cite-ref-4[4]

Daher kann man E x t {\displaystyle \mathrm {Ext} } mit E x t 1 {\displaystyle \mathrm {Ext} ^{1}} identifizieren, das heißt E x t {\displaystyle \mathrm {Ext} } kann in diesem Sinne als erste Rechtsableitung des H o m {\displaystyle \mathrm {Hom} } -Funktors definiert werden.

Lange exakte Sequenz

Der Hom-Funktor ist linksexakt, das heißt für eine kurze exakte Sequenz

0 β†’ β†’ X β†’ β†’ Y β†’ β†’ Z β†’ β†’ 0 {\displaystyle 0\rightarrow X\rightarrow Y\rightarrow Z\rightarrow 0}

und ein weiteres Objekt (Modul) A {\displaystyle A} hat man eine exakte Sequenz

0 β†’ β†’ H o m ( A , X ) β†’ β†’ H o m ( A , Y ) β†’ β†’ H o m ( A , Z ) {\displaystyle 0\rightarrow \mathrm {Hom} (A,X)\rightarrow \mathrm {Hom} (A,Y)\rightarrow \mathrm {Hom} (A,Z)} ,

und diese lÀsst sich im Allgemeinen nicht exakt mit 0 fortsetzen. Wegen der Linksexaktheit stimmt die 0-te Ableitung des Hom-Funktors mit Hom überein, das heißt, wenn man obige Definition von E x t n {\displaystyle \mathrm {Ext} ^{n}} auf n = 0 {\displaystyle n=0} ausdehnt, so hat man E x t 0 = H o m {\displaystyle \mathrm {Ext} ^{0}=\mathrm {Hom} } . Die lange exakte Sequenz für abgeleitete additive Funktoren liefert daher die folgende exakte Sequenz

0 β†’ β†’ H o m ( A , X ) β†’ β†’ H o m ( A , Y ) β†’ β†’ H o m ( A , Z ) {\displaystyle 0\rightarrow \mathrm {Hom} (A,X)\rightarrow \mathrm {Hom} (A,Y)\rightarrow \mathrm {Hom} (A,Z)} β†’ β†’ E x t 1 ( A , X ) β†’ β†’ E x t 1 ( A , Y ) β†’ β†’ E x t 1 ( A , Z ) β†’ β†’ E x t 2 ( A , X ) β†’ β†’ … … {\displaystyle \rightarrow \mathrm {Ext} ^{1}(A,X)\rightarrow \mathrm {Ext} ^{1}(A,Y)\rightarrow \mathrm {Ext} ^{1}(A,Z)\rightarrow \mathrm {Ext} ^{2}(A,X)\rightarrow \ldots } .

Analog erhΓ€lt man eine lange exakte Sequenz

0 β†’ β†’ H o m ( Z , A ) β†’ β†’ H o m ( Y , A ) β†’ β†’ H o m ( X , A ) {\displaystyle 0\rightarrow \mathrm {Hom} (Z,A)\rightarrow \mathrm {Hom} (Y,A)\rightarrow \mathrm {Hom} (X,A)} β†’ β†’ E x t 1 ( Z , A ) β†’ β†’ E x t 1 ( Y , A ) β†’ β†’ E x t 1 ( X , A ) β†’ β†’ E x t 2 ( Z , A ) β†’ β†’ … … {\displaystyle \rightarrow \mathrm {Ext} ^{1}(Z,A)\rightarrow \mathrm {Ext} ^{1}(Y,A)\rightarrow \mathrm {Ext} ^{1}(X,A)\rightarrow \mathrm {Ext} ^{2}(Z,A)\rightarrow \ldots } .

In diesem Sinne schließen die Ext-Funktoren die durch die fehlende Exaktheit des Hom-Funktors entstandene Lücke.cite-ref-5[5]

Einzelnachweise

cite-note-11. ↑ Sergei I. Gelfand & Yuri Ivanovich Manin: Homological Algebra, Springer, Berlin, 1999, ISBN 978-3-540-65378-3
cite-note-22. ↑ Charles A. Weibel: An introduction to homological algebra, Cambridge Studies in Advanced Mathematics, 38, Cambridge University Press, 1999, ISBN 978-0-521-55987-4
cite-note-33. ↑ Peter Hilton: Lectures in Homological Algebra, American Mathematical Society (2005), ISBN 0-8218-3872-5, Satz 3.13
cite-note-44. ↑ Peter Hilton: Lectures in Homological Algebra, American Mathematical Society (2005), ISBN 0-8218-3872-5, Theorem 4.5
cite-note-55. ↑ Saunders Mac Lane: Homology, Springer Grundlehren der mathematischen Wissenschaften Band 114 (1967), Kap. III, Theorem 3.4 und Theorem 9.1